Η καλύτερη άσκηση για τον εγκέφαλο

Όλοι πια αναγνωρίζουν τη πολύτιμη αξία της φυσικής δραστηριότητας στη μνήμη. Η νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου είναι το υπόβαθρο επίδρασης της άσκησης, αφού μπορεί να αλλάξει τη δομή και τη λειτουργία του. Παλαιότερες έρευνες σε ζώα και ανθρώπους έχουν δείξει ότι η φυσική δραστηριότητα αυξάνει τον όγκο του εγκεφάλου, τις νευρωνικές συνδέσεις και μειώνει το ρυθμό της συσχετιζόμενης με την ηλικία, νευρωνικής εκφύλισης. Επίσης, στον ήδη διαμορφωμένο ενήλικα εγκέφαλο, αυξάνει τη νευρογέννεση, η οποία συνιστά σχηματισμό νέων εγκεφαλικών κυττάρων. Πάνω σε αυτές τις αρχές, βασίζεται και η θεραπευτική άσκηση σε νευροεκφυλιστικές νόσους, όπως το Parkinson.

Πολλές μελέτες έχουν χρησιμοποιήσει ζωικά μοντέλα, συνήθως ποντίκια, που τα υποβάλουν σε αερόβια άσκηση σε διαδρόμους ή τροχούς και έχουν δείξει διπλασιασμό ή ακόμη και τριπλασιασμό των νευρώνων στον ιππόκαμπο, την περιοχή του εγκεφάλου για τη μάθηση και τη μνήμη, σε σχέση με ποντίκια που δεν ασκούνταν.

Για πρώτη όμως, φορά, επιστήμονες από το University of Jyvaskyla της Φιλανδίας, σύγκριναν διάφορα είδη άσκησης και την επίδρασή τους στον εγκέφαλο. Η έρευνα που δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο του 2016, στο Journal of Physiology, μελέτησε τις νευρολογικές επιδράσεις τριών διαφορετικών τύπων άσκησης: αερόβια άσκηση/ τρέξιμο, αναερόβια προπόνηση με βάρη και διαλειμματική υψηλής έντασης άσκηση, σε ποντίκια εργαστηρίου. Το κάθε πρόγραμμα διέρκησε 6-8 εβδομάδες. Μετά το πέρας αυτό, οι ερευνητές έκαναν έγχυση μιας ουσίας, στους εγκεφάλους των τριών ομάδων των ποντικών,  ενώ χρησιμοποιήθηκε μια τέταρτη ομάδα (control) ποντικών, που παρέμεινε "καθιστική"  ως έλεγχος. Κατόπιν, εξέτασαν μικροσκοπικά τον εγκεφαλικό ιστό από τον ιππόκαμπο κάθε ζώου.

Βρήκαν πολύ διαφορετικά επίπεδα νευρογένεσης, ανάλογα με τον τρόπο ασκήσεως κάθε ζώου.Οι ποντικοί που είχαν τρέξει σε τροχούς έδειξαν ισχυρά επίπεδα νευρογένεσης. Ο ιππόκαμπός τους γεμίσε με νέους νευρώνες, πολύ περισσότερο από τους εγκεφάλους των "καθιστικών" ζώων. Όσο μεγαλύτερη ήταν η απόσταση που ο δρομέας είχε καλύψει κατά τη διάρκεια του πειράματος, τόσο περισσότερα νέα κύτταρα είχε ο εγκέφαλός του. Υπήρχαν πολύ λιγότεροι νέοι νευρώνες στους εγκεφάλους των ζώων που είχαν ολοκληρώσει προπόνηση υψηλών εντάσεων. Έδειξαν κάπως υψηλότερες ποσότητες απ ' οτι στα "καθιστικά ζώα, αλλά πολύ λιγότερες σε σχέση με τους δρομείς. Και οι ποντικοί που έκαναν αναρρίχηση, με βάρος στην ουρά τους,  αν και ήταν πολύ πιο δυνατοί στο τέλος του πειράματος από οτι στην αρχή, δεν έδειξαν καμία αισθητή αύξηση της νευρογένεσης. Ο ιστός του ιπποκάμπου, έμοιαζε ακριβώς όπως εκείνος των ζώων που δεν είχαν ασκηθεί καθόλου.

Προφανώς, οι ποντικοί δεν είναι άνθρωποι.  Σύμφωνα όμως με τη Miriam Nokia, ερευνήτρια της μελέτης, «η συνεχής αερόβια άσκηση μπορεί να αποβεί ωφέλιμη για την υγεία του εγκεφάλου και στους ανθρώπους».

Ακριβώς γιατί, η απόσταση τρεξίματος είναι τόσο ισχυρότερη στην προαγωγή της νευρογένεσης από ότι οι άλλες ασκήσεις δεν είναι ξεκάθαρη. Οι Dr. Nokia και οι συνεργάτες της, εικάζουν ότι η απόσταση που διανύεται, διεγείρει την απελευθέρωση μιας συγκεκριμένης ουσίας στον εγκέφαλο γνωστή ως νευροτροφικός παράγοντας, που είναι γνωστό ότι ρυθμίζει την νευρογένεση. Όσο περισσότερα χιλιόμετρα τρέχει ένα ζώο, τόσο περισσότερο B.D.N.F. (Brain derived Neurotrophic Factor) παράγει.

Από την άλλη, η άσκηση με βάρη δεν έχει επίδραση στα επίπεδα του BDNF, ενώ η διαλειμματική προπόνηση υψηλής έντασης φαίνεται ότι όσο αυξάνει την έντασή της, γίνεται πιο στρεσογόνος για τον οργανισμό και το stress τείνει να μειώνει τη νευρογέννεση του ιπποκάμπου.

Αυτά τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν, ωστόσο, ότι μόνο το τρέξιμο και παρόμοιες ήπιες ασκήσεις αντοχής ενισχύουν τον εγκέφαλο, δήλωσε η Dr. Nokia. Αυτές οι δραστηριότητες φαίνονται να προκαλούν την μεγαλύτερη νευρογένεση στον ιππόκαμπο. Αλλά η άσκηση με βάρη και η διαλειμματική προπόνηση υψηλής έντασης, πιθανόν να οδηγήσουν σε διαφορετικούς τύπους αλλαγών σε άλλα μέρη του εγκεφάλου. Θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να ενθαρρύνουν τη δημιουργία επιπλέον αιμοφόρων αγγείων ή νέων συνδέσεων μεταξύ εγκεφαλικών κυττάρων ή μεταξύ διαφορετικών τμημάτων του εγκεφάλου.

Τί είναι η προιούσα υπερπυρηνική παράλυση ή progressive supranuclear palsy- PSP;

H προϊούσα υπερπυρηνική παράλυση είναι μια σπάνια νευροεκφυλιστική νόσος του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος-ΚΝΣ, που ανήκει στα άτυπα Παρκινσονικά Σύνδρομα-Αtypical parkinsonian syndromes (APS). Είναι σπάνια, σποραδική νόσος, οι γυναίκες πλήτονται περισσότερο από τους άντρες και συνήθως η μέση ηλικία έναρξης είναι τα 63 έτη. Εμφανίζεται στα 1,4-6,4 στα 100000 άτομα.

Χαρακτηρίζεται από δυσκολία στην ισορροπία, αστάθεια, πτώσεις από την έναρξη της νόσου, διαταραχή βάδισης, συμμετρικό παρκινσονισμό, υπερπυρηνική παράλυση του κάθετου βλέμματος, αλλαγές στη συμπεριφορά και στη νόηση, δυσκαταποσία, δυσαρθρία και διαταραχή στο λόγο. Καθώς εξελίσσεται, η αστάθεια επιδεινώνεται, παρατηρούνται με μεγαλύτερη συχνότητα προς τα πίσω (κυρίως) πτώσεις και εμφανίζεται υποφλοιώδη άνοια. 

Η διάγνωση της νόσου είναι δύσκολη, γιατί "μοιάζει" με τη νόσο Πάρκινσον, εντούτοις η απόκρισή της στη θεραπεία και τα συμπτώματα διαφέρουν.

Διαφορές μεταξύ PSP και Parkinson's Disease

Στο Πάρκινσον όπως φαίνεται χαρακτηριστικά από τον παραπάνω πίνακα, η βάδιση και η στάση, στην έναρξη της νόσου φαίνεται φυσιολογική, ενώ στην PSP, παρατηρούνται από την αρχή πτώσεις. Στο Πάρκινσον επίσης, το πρόσωπο του ασθενούς μοιάζει με "μάσκα", ενώ πολύ συχνός είναι ο τρόμος, η δυσκαμψία-ακαμψία αφορά τα άκρα και όχι όλα συμμετρικά, ενώ στην PSP, η ακαμψία είναι αξονική, αφορά συνολικά τον κορμό και τα άκρα, δεν συνυπάρχει συχνά τρόμος, ενώ το πρόσωπο του ασθενούς έχει έκφραση εκπλήξεως. Τέλος η ανταπόκριση στην L-DOPA στην PSP, είναι μικρή.

Έχει προειδοποιητικές ενδείξεις ένα εγκεφαλικό επεισόδιο;

Η καλύτερη θεραπεία είναι η πρόληψη! Άσκηση, διατροφή χωρίς λιπαρά, όχι κάπνισμα, όχι στρες, καλή ενημέρωση για τους παράγοντες κινδύνου, συστήνονται και στην πρόληψη του εγκεφαλικού επεισοδίου. Βέβαια, η καταγραφή ενός καλού ιστορικού και η τακτική παρακολούθηση, με την καθοδήγηση ενός καρδιολόγου, ειδικού παθολόγου ή αγγειολόγου, στις ομάδες κινδύνου, κλείνουν τον κύκλο βασικής πρόληψης.
Το εγκεφαλικό επεισόδιο σε πολλές περιπτώσεις συμβαίνει χωρίς προειδοποιητικές ενδείξεις. Όμως μερικές φορές υπάρχουν προειδοποιητικά σημεία ότι έχει διαταραχθεί προσωρινά η ροή του αίματος στον εγκέφαλο. Οι ενδείξεις αυτές διαρκούν συνήθως για λόγα δευτερόλεπτα ή λεπτά και ονομάζονται Παροδικό Ισχαιμικό Εγκεφαλικό Επεισόδιο (ΠΙΕ)

Συμπτώματα και Προειδοποιητικές ενδείξεις ενός Εγκεφαλικού επεισοδίου, μπορεί να είναι:
-ΟΠΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ:
-Βραχυπρόθεσμη τύφλωση ενός οφθαλμού
-Διπλή όραση
-Θαμπή όραση
-ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ
-Ζάλη με αστάθεια βάδισης
-Εξασθένιση ακοής
-ΝΕΥΡΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ
-Αιφνίδια εξασθένηση μυών στο μισό του σώματος ή το χέρι
-Μούδιασμα προσώπου, χεριών ή ποδιών
-ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
-Αιφνίδια αδυναμία ομιλίας
-Ακατάληπτη εκφορά λόγου
-Αδυναμία κατανόησης

Αυτά τα προειδοποιητικά σημάδια δεν είναι πάντα έντονα και μπορούν να εξαφανιστούν με την πάροδο του χρόνου, στην περίπτωση ενός παροδικού εγκεφαλικού επεισοδίου. Εύκολα θα μπορούσε να τα εκλάβει κανείς ως προσωρινή αδυναμία. Κρύβουν όμως μια πραγματική απειλή ενος εγκεφαλικού επεισοδίου και θα πρέπει να ενημερώσετε τον γιατρό σας γι' αυτά.

Φυσικοθεραπευτικοί στόχοι στην εγκάρσια μυελίτιδα

Η εγκάρσια μυελίτιδα είναι μια φλεγμονώδης διαταραχή του νωτιαίου μυελού που εμφανίζεται σε ένα ή περισσότερα νωτιαία επίπεδα. Στη διαφοροδιάγνωσή της, μοιάζει με την ισχαιμική μυελοπάθεια, γιατί και σε αυτή δεν έχουμε σταθεροποίηση της κλινικής της εικόνας μετά την έναρξη των συμπτωμάτων. Συστήνεται μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου, όπου η παρουσία αλλοιώσεων της λευκής ουσίας αποτελεί ισχυρό προγνωστικό παράγοντα για τη μελλοντική ανάπτυξη πολλαπλής σκλήρυνσης. 

Στην ιδιοπαθή εγκάρσια μυελίτιδα, η λοίμωξη μπορεί να προκληθεί από φλεγμονή στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό, από λεμφαδενοπάθεια, να συσχετιστεί με απλό έρπητα, έρπητα ζωστήρα, με ιό HIV, με συστηματικό ερυθηματώδη λύκο και νευροσαρκοείδωση. 

Η μυελίτιδα μπορεί να αποτελεί την πρώτη εκδήλωση σε μια εξελισσόμενη μηνιγγοεγκεφαλίτιδα. Ο πυρετός και οι μεταβολές της νοητικής κατάστασης αποτελούν ενδείξεις λοιμώδους αιτίας.

Η φυσικοθεραπεία έχει σημαντικό ρόλο στην εγκάρσια μυελίτιδα, αφού στοχεύει τελικά στην όσο δυνατή λειτουργικότητα και ανεξαρτητοποίηση του ασθενούς.

Η φυσικοθεραπευτική αξιολόγηση συμπεριλαμβάνει:

1. Αξιολόγηση ROM σε όλες τις αρθρώσεις

2. Αξιολόγηση μυικής ισχύος και αντοχής

3. Σπαστικότητας (Ashworth scale)

4.Αξιολόγηση αναπνευστικού

5. Αισθητικότητας 

6. Αντανακλαστικά

7. Ισορροπία

8. Αξιολόγηση λειτουργικότητας και ΔΚΖ (μεταφορές από και προς το κρεβάτι, κινητικότητα εντός και εκτός σπιτιού)

9. Βάδιση vs αναπηρικό αμαξίδιο ή άλλο βοήθημα βάδισης, σκάλες, ράμπες,

10. Ορθώσεις ή άλλες βοηθητικές συσκευές

11. Εργονομία

Με βάση τα στοιχεία της αξιολόγησης, τα προγράμματα φυσικοθεραπευτικής παρέμβασης συμπεριλαμβάνουν:

-Εξατομικευμένο πρόγραμμα θεραπευτικής άσκησης με στόχο τη βελτίωση του ROM, μυικής ισχύος, αντοχής, νευρομυικής συνέργειας, αντιμετώπισης της σπαστικότητας, καρδιοαναπνευστικής αποκατάστασης, βελτίωσης ισορροπίας και βάδισης

-Χρήση κατάλληλου βοηθητικού εξοπλισμού εως αναπηρικού αμαξιδίου

-Εργονομία

-Τεχνικές βελτίωσης των δραστηριοτήτων καθημερινής ζωής

Θεραπευτική Ιππασία

Η θεραπευτική ιππασία στηρίζεται στο γεγονός ότι το περπάτημα του αλόγου μιμείται τον ανθρώπινο βηματισμό, μεταφέροντας στον κορμό του ιππέα του την ίδια ακριβώς κίνηση που μεταδίδουν τα πόδια στον ανθρώπινο κορμό.

Σαν τρόπος θεραπείας δεν είναι καινούργιος. Από την αρχαιότητα η ιππασία εκτός των άλλων, παρουσιάζεται σαν μια ευχάριστη δραστηριότητα που προάγει την υγεία, ενώ από ιατρικές πηγές του 17ου-18ου αιώνα, χρησιμοποιούταν σαν μια άσκηση του σώματος, που μπορούσε να δράσει αποτελεσματικά ενάντια στις ασθένειες.
Το 1969 ο A. Kroger, ένας δάσκαλος ειδικής αγωγής, έγραψε ένα πρωτοποριακό άρθρο με τίτλο "Εκπαιδεύοντας με άλογα" εισάγοντας με αυτό μια νέα ειδική θεραπευτική προσέγγιση για παιδιά με διαταραχές στη συμπεριφορά και για παιδιά και εφήβους με ψυχιατρικές διαταραχές. Τα συμπεράσματα του άρθρου συνοψίζονταν στο ότι με τη θεραπευτική ιππασία, υπάρχει θετική επίδραση στη διαταραγμένη συμπεριφορά αυτών των ατόμων και ευεργετική επιρροή στην ψυχοκινητική τους ανάπτυξη.

Σήμερα πια, υπάρχουν αρκετές μελέτες που υποστηρίζουν ότι η θεραπευτική ιππασία έχει πολλαπλά θεραπευτικά οφέλη όπως:

• Επανεκπαίδευση της ισορροπίας και της στάσης
• Βελτίωση της κιναισθησίας
• Βελτίωση της συμμετρίας
• Ομαλοποίηση μυικού τόνου
• Βελτίωση μυικού ελέγχου
• Βελτίωση μυικής συνέργειας
• Βελτίωση της ικανότητας προσανατολισμού
• Βελτίωση της ψυχολογίας
• Βελτίωση κοινωνικών δεξιοτήτων

Έτσι, μπορούν να εφαρμόσουν την θεραπευτική ιππασία σαν μέθοδο αποκατάστασης, οι ασθενείς με:

• Νευρολογικές βλάβες
• Σκλήρυνση κατά πλάκας
• Κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις
• Εγκεφαλική παράλυση
• Ορθοπεδικές κακώσεις
• Συγγενείς παθήσεις που σχετίζονται με νευρολογική διαταραχή, όπως η δισχιδής ράχη
• Μετατραυματικές, φλεγμονώδεις ή εκφυλιστικές νευρολογικές διαταραχές
• Καρδιοαναπνευστικά προβλήματα
• Ψυχολογικές διαταραχές
• Οπτικοακουστικές διαταραχές
• Νοητική υστέρηση
• Μαθησιακές δυσκολίες